Hội chứng tiền kinh nguyệt
(PMS) là những biểu hiện khó chịu gặp ở phụ nữ trước mỗi kỳ kinh nguyệt
(7-8ngày). Những triệu chứng như đau lưng, căng vú, đau bụng, nổi
mụn... thuộc hội chứng tiền kinh nguyệt tuy không nguy hiểm nhưng lại
gây khó chịu và ức chế rất nhiều đối với chị em.
Theo
các thống kê mới nhất, trong số những phụ nữ trong tuổi sinh đẻ chỉ có
chưa đến 10% là không bị ảnh hưởng của chu kỳ hoạt động của các tuyến
nội tiết. Hơn 50% cảm thấy có những thay đổi nhỏ về tính khí hoặc những
cảm giác khó chịu cho cơ thể, vài ngày trước khi thấy kinh. Nhưng khoảng
25% trong tổng số các bà các cô bị những rối loạn tiền kinh nguyệt rõ
rệt, từ căng đau ở ngực, nhức đầu, chóng mặt, khó thở, nổi mụn, đau bụng
kinh, buồn nôn, ói mửa cho đến những bực bội thay đổi tính tình…
Hội chứng tiền kinh nguyệt làm cho nhiều phụ nữ thay đổi tính cách
Như
vậy có đến hàng triệu phụ nữ -những cô gái xinh đẹp, những người vợ,
những người mẹ rất bình thường suốt ba tuần lễ trong tháng - lại trở
thành những “mụ đành hanh”, đôi khi độc ác trong tuần thứ tư…
Trong
sách “Hội chứng tiền kinh nguyệt”, bác sĩ người Anh, Katharina Dalton
liệt kê rất nhiều triệu chứng hay bệnh xảy ra trong hội chứng tiền kinh
nguyệt (trong vòng 7 - 8 ngày trước kinh kỳ): suyễn, động kinh, đau nửa đầu, nổi mề đay, nổi mụn, đau lưng, bón, tiêu chảy, chóng mặt, loét lở trong miệng.
Đây
cũng là thời kỳ diện mạo thay đổi vì mụn mọc nhiều, mắt có quầng thâm,
da nhờn mà tóc lại khô. Sự bế tắc về bài tiết: bụng phình ra, nhũ hoa
trở nên lớn và căng đau, mắt cá sưng lên và những người dư ký kiêng ăn
vẫn thấy mập ra thay vì giảm cân đi. Những sự kiện trên dẫn đến thay đổi
tính tình, có lẽ là gánh nặng lớn nhất mà hội chứng tiền kinh nguyệt đè
lên người phụ nữ và gia đình chồng con họ.
“Tôi
thật xấu hổ vì cách tôi quát mắng con tôi”, một chị nói. Vài người lâm
vào trạng thái rầu rĩ, mất ngủ hoặc lúc vui lúc buồn, “tiền hậu bất
nhất”. Nhiều người đột nhiên bộc phát hưng phấn cao độ rồi lại đâm ra
chán chường ủ rũ… Một số khác lại có triệu chứng tương tự bệnh tâm thần
nặng. Các bác sĩ gọi sự xuất hiện triệu chứng này là “suy nhược tâm thần
nhẹ”.
Nguyên nhân gì tạo ra những thay đổi ấy?
Tại sao một số phụ nữ chỉ chịu ảnh hưởng của trận bão ấy chút ít, trong
khi những người khác lại bị nó tấn công khủng khiếp? Các nguyên nhân
cũng phức tạp như bản thân người phụ nữ vậy. Mỗi tháng hay đúng hơn là
mỗi chu kỳ, có một trứng phát triển dưới sự điều hành của nội tiết tố
nữ.
Nếu
gọi ngày bắt đầu có kinh là ngày thứ nhất thì diễn tiến xảy ra của kích
thích tố tuyến yên FSH (Follicle-stimulating hormon), LH (Luteinizing
hormon) điều hành quá trình hoạt động buồng trứng và sự tiết kích thích
tố nữ, kích thích tố nữ estradiol (E) và progesteron (P), sự phát triển
của trứng, diễn tiến phát triển niêm mạc tử cung và thân nhiệt thay đổi
trong chu kỳ kinh như hình (trang 3).
Estrogen,
nhất là estradiol, là kích tố nữ làm cho người phụ nữ có nữ tính và trở
nên đẹp với những đường cong nữ tính. Progesteron cũng vậy và nó còn có
vai trò không cho tử cung co thắt bằng cách ức chế prostaglandin. Trong
tuần cuối của chu kỳ ta thấy như trong hình, cả hai kích thích tố nữ
estradiol (E) và progesteron (P) đều lên cao nhất, theo lẽ sẽ tốt cho cơ
thể nhưng một số phụ nữ bị những tác dụng thái quá hoặc rối loạn của
chúng mà trở nên căng thẳng, khó chịu.
Mặt
khác, khi progesteron xuống thấp nhất là lúc bắt đầu thấy kinh, lúc này
prostaglandin lên cao để tạo co bóp tử cung để tống máu kinh ra ngoài
và vì không còn sự khống chế của progesteron nên nơi một số người có sự
sản xuất quá nhiều prostaglandin nên bị hội chứng đau bụng kinh, khiến
hội chứng tiền kinh nguyệt càng trở nên trầm trọng.
Trong
lúc hành kinh, buồng trứng, nơi sản sinh ra hai kích tố nữ (estrogen và
progesteron) tương đối được yên nghỉ: lượng estrogen, nhất là E, hạ
xuống thấp nhất và không còn một chút prosgesteron nào được sản sinh ra
cả. Ta biết rằng estrogen làm giữ nước lại còn progesteron xoa dịu bằng
cách ức chế tác động của prostaglandin, nên khi progesteron không còn
nữa thì prostaglandin tha hồ “quậy”, nó làm co thắt tử cung (để tống máu
kinh ra), co thắt cả các cơ trơn nên mạch máu bị ảnh hưởng (nhức đầu,
chóng mặt), ruột (tiêu chảy), đau lưng, đau bụng kinh… nơi một số người.
Những
điều đó làm tính khí người phụ nữ thay đổi. Rồi buồng trứng bắt đầu sản
sinh ra E2 tăng dần cho đến khi một trứng rụng, vỏ của trứng biến thành
hoàng thể cũng tiếp tục tiết ra progesteron chuẩn bị cho thành tử cung
đón trứng thụ tinh về làm tổ (nếu gặp tinh trùng). Lượng
P (progesteron) tăng dần và lên cao nhất vào khoảng một tuần lễ trước
kỳ kinh, sau đó giảm nhanh và triệt tiêu trong ngày kinh xuất hiện.
Estrogen trong đó nhiều nhất là estradiol (E) lên đến đỉnh cao, một
ngày trước khi trứng rụng, giảm xuống, rồi lại lên cao dần đến đỉnh thứ
hai cũng vào tuần cuối trước khi có kinh. Trong cái khuôn mẫu lặp đi lặp
lại hàng tháng như vậy, cũng có những biến thể mang tính cá nhân (tùy
yếu tố di truyền, thể chất, bệnh tật và hoàn cảnh gia đình nữa), nhiều
khi rất khác biệt cả về lượng kích thích tố nữ được sản sinh lẫn tốc độ
tăng và giảm của chúng.
Phần
đông phụ nữ cảm thấy dễ quạu quọ ngay trước ngày hành kinh. Người ta
nhận thấy đối với những phụ nữ khá bận rộn công việc và khéo biết tự
điều chỉnh, hội chứng tiền kinh nguyệt không phải là vấn đề khó khăn.
Nhưng khi khả năng tự kiềm chế bị hạn chế thì bất kỳ một chuyện nhỏ nhặt
nào cũng có thể làm nổ ra xung đột lớn. Sự nhạy cảm khác biệt của các
tuyến nội tiết cũng có thể là một yếu tố.
Các bác sĩ nhận thấy rằng các hội chứng tiền kinh nguyệt
ít xảy ra đối với những năm tuổi 20 và trầm trọng hơn trong những năm
30. Lo lắng về tiền bạc, phiền muộn về chồng con, công việc nhà ngán
ngẩm hoặc những vấn đề tâm lý sâu xa hơn bắt nguồn từ nhận thức đối với
kinh nguyệt và “thân phận đàn bà” cũng có thể là những yếu tố bồi thêm.
Các
nhà nghiên cứu nhận thấy rằng tính bẳn gắt trước kinh kỳ thường xảy ra
trong nhóm phụ nữ có gia đình hơn trong nhóm độc thân. (Lo lắng về
chuyện trễ kinh vì cấn thai hay không, có lẽ cũng là một yếu tố thúc đẩy
người phụ nữ nổi cơn tam bành!). Một nhà phân tâm học cho rằng, một phụ
nữ bình thường chờ đợi kinh nguyệt của mình như một dấu hiệu cho biết
mọi sự đều tốt đẹp.
Chị
ta có thể cảm thấy điều đó hơi phiền phức, nhưng cũng chấp nhận nó như
chấp nhận trời mưa, và có đủ sức lực để chịu đựng những thăng trầm đi
kèm theo nó. Nhưng nếu một phụ nữ không thừa nhận được sự yếu đuối nữ
tính ấy, chị ta có thể miễn cưỡng đi lau chùi nhà cửa và thế là làm tăng
gấp đôi khả năng sinh bẳn gắt trong hội chứng tiền kinh nguyệt.
Một sự căng nhức ở nhũ hoa tiền kinh nguyệt, có thể xem như bình thường
ở người này, mà trở nên khó chịu hay gây quạu quọ ở người đang bị quá
tải tâm lý. Mặc dù cũng còn một vài bí ẩn trong hoạt động nội tiết nơi
nữ giới, nhưng những tiến bộ gần đây cho phép thầy thuốc có những lời
khuyên xác đáng để giải tỏa những rắc rối trong hội chứng tiền kinh
nguyệt.
Nếu
bạn cảm thấy hơi mệt mỏi hoặc bực bội trong một hai ngày ở giai đoạn
cuối của chu kỳ, có lẽ bạn là một trong số 10% phụ nữ may mắn được thanh
thản đón nhận kỳ kinh của mình. Nhưng nếu có rắc rối hục hặc trong gia
đình lại trùng hợp với những bực bội trong bản thân bạn, có lẽ tốt hơn
bạn nên lập biểu đồ bằng cách ghi sổ những trận cãi vã với người nhà,
hờn giận chồng con so với vài chu kỳ kinh.
Nếu
những biến cố khó chịu này tập trung vào tuần cuối chu kỳ kinh, bạn có
quyền nghi ngờ rằng nguyên nhân gây ra chính là sự căng thẳng trước kỳ
kinh. Nếu một số biến cố tập trung vào nhóm thứ hai trùng hợp vào giữa
kỳ kinh, rất có thể bạn thuộc nhóm nhỏ phụ nữ chịu cả sự hồi hộp, kích
động trong thời kỳ rụng trứng.
Ngành
tư pháp ở vài nước Âu Mỹ hiện nay đã có những điều khoản “thông cảm”
cho phụ nữ nếu phạm tội trong những ngày tiền kinh nguyệt, nếu như tiền
sử của họ được các bác sĩ ghi nhận, có bị hội chứng tiền kinh nguyệt.
Nhưng ở đây chúng ta nên hiểu rằng mọi người trong gia đình nên thông
cảm cho người phụ nữ trong những giai đoạn đó mà không gây thêm phiền
muộn cho họ. Chỉ cần người phụ nữ tự nhận thức được rằng họ bị căng
thẳng tiền kinh nguyệt hành hạ là đã có thể giảm đi mức trầm trọng phần
nào.
Thể dục, tạo tâm lý thoải mái giúp phụ nữ giảm khó chịu trước kỳ kinh
Thí
dụ họ sẽ khỏi phải lo lắng rằng họ đang hóa khùng và tin tưởng rằng vài
ngày rồi sẽ qua đi. Trong khi đó cố lướt qua trận bão bằng cách tránh
bớt những ức chế không cần thiết. Họ sẽ liếc nhìn những ngày có khoanh
tròn dự kiến kỳ kinh trước khi muốn làm việc quan trọng. Hội chứng tiền
kinh nguyệt nhất định phải được thảo luận với người thân, nhất là chồng
họ, dù rất có thể anh ta đã biết rồi. Chỉ việc nói với người thân rằng
mình ân hận về sự mất bình tĩnh nào đó trong cách cư xử là đã có thể làm
dịu đi mặc cảm tội lỗi và cảm giác chán chường thường đi kèm theo đó.
Nhưng đừng trút hết lên vai anh ta những gì là căn bản của bạn và phải
tỏ ra chân thực, không mượn những ngày này để làm cái cớ để mà cằn nhằn,
cáu kỉnh.
Các
bác sĩ chuyên khoa cho rằng sự ân ái với chồng trong những ngày tiền
kinh nguyệt sẽ làm giảm căng thẳng đáng kể những rắc rối của người bị
rối loạn tiền kinh nguyệt. Tuần lễ cuối của kỳ kinh cũng là thời kỳ “an
toàn” trong phương pháp ngừa thai theo chu kỳ kinh nguyệt. Nếu người phụ
nữ bị chứng đau bụng kinh, có thể nhờ bác sĩ kê toa cho một trong các
thuốc kháng viêm không steroid (indomethacin, diclofenac, ibuprofen,
naproxen, ketoprofen, acid mefenamic hoặc 1 viên Fulton Antidouleur).
Chẳng
hạn khi cảm thấy sắp đau bụng kinh, uống 1 viên (một trong các thuốc
vừa nêu uống chung với ly sữa hoặc uống lúc bụng no để khỏi bị xót dạ
dày) là có thể cắt được cơn đau bụng kinh. (5 giờ sau, nếu còn cảm giác
đau thì uống thêm 1 viên nữa là xong chu kỳ ấy). Và như thế sẽ giải tỏa
dễ dàng cho người phụ nữ những “khổ đau” không cần thiết.
Sự
giữ nước, lên cân ở giai đoạn tuần cuối kỳ kinh, có thể được giảm đi
nếu bạn uống mỗi ngày 1 viên sinh tố B6 trong tuần cuối chu kỳ kinh.
Ngoài ra cũng nên giảm muối (không ăn mặn) trong giai đoạn này nếu cảm
thấy lên cân nhiều, ăn nhiều rau quả tươi, ăn uống điều độ và không nhất
thiết phải kiêng cữ một món nào. Trong số những phụ nữ bị sự rối loạn
nhiều trong giai đoạn tiền kinh nguyệt, nếu có ý định ngừa thai thì
thuốc viên là phương pháp có ích vừa giúp ngừa thai vừa giảm được hội
chứng tiền kinh nguyệt.
Tóm
lại, những gì “thay đổi thời tiết” nơi người phụ nữ hàng tháng, nếu
trước đây có nhà thơ viết rằng “nắng mưa là bệnh của trời” đương nhiên
xảy ra và không đoán trước được thì nay người ta có thể dự báo được
“thời tiết” ấy và có thể giảm thiểu những khó khăn cho người phụ nữ ấy
bằng vài viên thuốc mỗi tháng là êm đẹp mọi chuyện.
BS. Hoàng Phước - BS. Vĩnh Phúc
Vì nếu những ngày “đèn đỏ” khiến các nhân viên nữ bị stress - và đau tức - thì cả sức khỏe, sự hài lòng và công việc đều có thể gặp nguy cơ nghiêm trọng.
Báo cáo mới cho thấy 1/6 số phụ nữ bị đau đến mức không thể ra khỏi giường. 1/7 cho biết họ chỉ có thể xoay xở để hoàn thành khoảng một nửa khối lượng công việc bình thường. 
